Viloyatlarni solishtiring
Ikki hududni tanlang: qayerda maosh yuqori, ishsizlik past, iqtisodiyot tezroq o‘smoqda — sodda tilda ko‘rsatamiz. Har bir qatorda eng so‘nggi rasmiy ma’lumot va hududning 14 ta hudud orasidagi o‘rni.
Baholanadigan 7 ta ko‘rsatkichdan Toshkent shahri 7 tasida, Samarqand viloyati 0 tasida oldinda.
- Aholi soniDoimiy aholiShu hududda doimiy yashaydiganlar, vaqtincha chet elda ishlayotganlar ham shunga kiradi (agar uzoq muddatga ketmagan bo‘lsa).Misol: Rossiyada mavsumiy ishlab qaytadigan samarqandlik Samarqand aholisi hisoblanadi.Lug‘atda batafsil2026-yil II chorakToshkent shahri3,2 mln kishi6-o‘rinSamarqand4,4 mln kishi1-o‘rin
Samarqand viloyatida 37% ko‘p.
- O‘rtacha oylik ish haqiHisoblangan ish haqiSoliq ushlanmasidan oldingi, korxonalar hisobotidagi maosh. Qo‘lga tegadigani daromad solig‘i (12%) ushlangach biroz kamroq bo‘ladi.Misol: Hisoblangan ish haqi 5 mln so‘m bo‘lsa, qo‘lga taxminan 4,4 mln so‘m tegadi.Lug‘atda batafsil2025-yilToshkent shahri8,7 mln so‘m1-o‘rinSamarqand3,8 mln so‘m10-o‘rin
Toshkent shahrida 2,3 baravar ko‘p.
- Ishsizlik darajasiIshsizlik darajasiIshlashni xohlagan va ish qidirayotgan, lekin topa olmagan odamlarning ishchi kuchidagi ulushi. Talabalar, pensionerlar va uy bekalari hisobga kirmaydi.Misol: Ishsizlik 5% — ishlashga tayyor har 100 kishidan 5 tasi ishsiz.Lug‘atda batafsil2025-yilToshkent shahri4%1-o‘rinSamarqand4,7%4-o‘rin
Samarqand viloyatida 0,7 punkt yuqori.
- Kambag‘allik darajasiKambag‘allik chegarasiInsonga eng zarur ehtiyojlar (oziq-ovqat, kiyim, kommunal xizmatlar) uchun kerak bo‘lgan minimal daromad. Daromadi bundan kam bo‘lganlar kambag‘al hisoblanadi.Misol: Kambag‘allik darajasi 6% — har 100 kishidan 6 tasining daromadi minimal iste’mol xarajatlaridan kam.Lug‘atda batafsil2025-yilToshkent shahri3,5%1-o‘rinSamarqand6,1%9-o‘rin
Samarqand viloyatida 2,6 punkt yuqori.
- Jon boshiga YaHMYaHM — Yalpi hududiy mahsulotYaIMning viloyat darajasidagi ko‘rinishi: bitta viloyatda yaratilgan tovar va xizmatlar qiymati.Misol: Samarqand viloyatining YaHMi — Samarqanddagi barcha korxona, fermer va xizmat ko‘rsatuvchilar yaratgan qiymat.Lug‘atda batafsil2025-yilToshkent shahri116,7 mln so‘m2-o‘rinSamarqand28 mln so‘m9-o‘rin
Toshkent shahrida 4,2 baravar ko‘p.
- Iqtisodiy o‘sish (YaHM)Indeks (100 ga nisbatan)Hozirgi qiymatni avvalgi davr bilan solishtiradigan son, avvalgi davr = 100. 100 dan katta bo‘lsa o‘sish, kichik bo‘lsa kamayish.Misol: Sanoat o‘sish sur’ati 106,2% — o‘tgan yilga nisbatan 6,2% ko‘p ishlab chiqarilgan. 97% bo‘lsa — 3% kamaygan.Lug‘atda batafsil2025-yilToshkent shahri+11,3%1-o‘rinSamarqand+8,0%6-o‘rin
Toshkent shahrida iqtisodiyot 3,3 punkt tezroq o‘sgan.
- Jon boshiga investitsiyaAsosiy kapitalga investitsiyaBino, zavod, uskuna, yo‘l kabi uzoq xizmat qiladigan narsalarga sarflangan pul. Kelajakdagi ishlab chiqarish uchun asos.Misol: Yangi to‘qimachilik fabrikasi qurilishi va unga dastgoh sotib olish — asosiy kapitalga investitsiya.Lug‘atda batafsil2026-yil yanvar–iyunToshkent shahri18,5 mln so‘m2-o‘rinSamarqand5,5 mln so‘m12-o‘rin
Toshkent shahrida 3,4 baravar ko‘p.
- Jon boshiga chakana savdoAholi jon boshigaUmumiy miqdor aholi soniga bo‘lingan: har bir kishiga o‘rtacha qanchadan to‘g‘ri keladi. Katta va kichik viloyatlarni adolatli solishtirish uchun kerak.Misol: Viloyat YaHMi 100 trln so‘m, aholisi 4 mln bo‘lsa, jon boshiga 25 mln so‘m.Lug‘atda batafsil2024-yilToshkent shahri35,2 mln so‘m1-o‘rinSamarqand8,5 mln so‘m7-o‘rin
Toshkent shahrida 4,2 baravar ko‘p.
- Jon boshiga elektr iste’moliAholi jon boshigaUmumiy miqdor aholi soniga bo‘lingan: har bir kishiga o‘rtacha qanchadan to‘g‘ri keladi. Katta va kichik viloyatlarni adolatli solishtirish uchun kerak.Misol: Viloyat YaHMi 100 trln so‘m, aholisi 4 mln bo‘lsa, jon boshiga 25 mln so‘m.Lug‘atda batafsil2025-yilToshkent shahri2 632 kVt soat3-o‘rinSamarqand1 273 kVt soat10-o‘rin
Toshkent shahrida 2,1 baravar ko‘p.
- Sanoat mahsuloti hajmi2024-yilToshkent shahri171,7 trln so‘m1-o‘rinSamarqand45,4 trln so‘m6-o‘rin
Toshkent shahrida 3,8 baravar ko‘p.
- Tashqi savdo aylanmasiTashqi savdo aylanmasiEksport (chetga sotilgan) va import (chetdan olingan) tovar va xizmatlar qiymatining yig‘indisi.Misol: Eksport 30 mlrd, import 40 mlrd dollar — aylanma 70 mlrd dollar, savdo balansi esa −10 mlrd.Lug‘atda batafsil2025-yilToshkent shahri32 mlrd AQSH dollari1-o‘rinSamarqand4,2 mlrd AQSH dollari4-o‘rin
Toshkent shahrida 7,6 baravar ko‘p.
- Tug‘ilganlar soni2025-yilToshkent shahri62 318 kishi8-o‘rinSamarqand106 266 kishi1-o‘rin
Samarqand viloyatida 1,7 baravar ko‘p.
- Qurilgan uy-joy maydoni2024-yilToshkent shahri1 mln m²9-o‘rinSamarqand561,3 ming m²12-o‘rin
Toshkent shahrida 1,8 baravar ko‘p.
O‘rin — 14 ta hudud orasida; ishsizlik va kambag‘allikda 1-o‘rin eng past daraja. Toshkent shahri va Samarqand viloyati haqida batafsil.
Qanday o‘qish kerak
“Jon boshiga” ko‘rsatkichlar katta va kichik viloyatlarni adolatli solishtirish imkonini beradi: aholi ko‘p bo‘lgan joyda umumiy hajm ham katta bo‘lishi tabiiy. Aholi soni, sanoat hajmi kabi qatorlar hajmni ko‘rsatadi, ular “yaxshi” yoki “yomon” deb baholanmaydi. Atamalar ma’nosi: atamalar lug‘ati.